Yatırım Nedir? Yatırım Türleri ve Yatırıma Nasıl Başlanır?

Yatırım Nedir?

değişimi, faiz, kur veya likidite gibi çeşitli risklerin üstlenilmesini de beraberinde getirebilir. Peki “Yatırım nedir?” Hangi yatırım türleri bulunur ve yatırım yapmaya nereden başlanır?

Yatırım Nedir?

Yatırım, sahip olunan finansal kaynakların gelecekte gelir veya değer artışı elde etme beklentisiyle belirli varlıklarda değerlendirilmesi olarak tanımlanabilir. Yatırımcı bu süreçte mevcut parasının bir bölümünü, gelecekte potansiyel bir getiri elde etmek amacıyla farklı yatırım araçlarına yönlendirir.

Yatırımın temelinde getiri beklentisi bulunsa da hiçbir yatırımın sonucu kesin değildir. Pay senetleri, yatırım fonları, tahvil ve bonolar, altın ve döviz gibi araçların değerleri farklı faktörlere bağlı olarak değişebilir. Dolayısıyla yatırım yaparken getiri ihtimalinin yanı sıra kayıp riskini de değerlendirmek gerekir.

Yatırım yalnızca kısa sürede alım satım yaparak kazanç elde etmeye çalışmak anlamına gelmez. Yıllar sonra kullanılmak üzere oluşturulan bir portföy, düzenli gelir elde etme hedefiyle yapılan yatırımlar veya belirli bir finansal amaç doğrultusunda değerlendirilen birikimler de yatırım kapsamında ele alınabilir.

Burada önemli olan, yatırımın bir plan doğrultusunda yapılmasıdır. “Hangi yatırım aracı daha çok kazandırır?” sorusundan önce “Bu parayı ne zaman kullanacağım?”, “Ne kadar risk alabilirim?” ve “Yatırım yapma amacım nedir?” gibi soruların yanıtlanması daha sağlıklı bir başlangıç sağlar.

Tasarruf ve yatırım birbiriyle yakından ilişkili olsa da aynı anlama gelmez. Tam bu noktada "Tasarruf ve yatırım arasındaki farklar nelerdir?" sorusu gündeme gelebilir. Tasarruf, gelirin gelecekte kullanılmak üzere ayrılan bölümünü ifade ederken yatırım, bu kaynağın belirli bir getiri beklentisiyle yatırım araçlarında değerlendirilmesidir.

Örneğin aylık gelirinizin bir kısmını harcamayarak ayırmanız tasarruf, bu tutarı bir yatırım fonunda, pay senedinde veya başka bir yatırım aracında değerlendirmeniz ise yatırım olarak kabul edilebilir. Bununla birlikte yatırım yapıldığında, seçilen araca bağlı olarak sermayenin değeri dalgalanabilir ve kayıplar yaşanabilir.

Yatırım Neden Önemlidir?

Yatırımın önemi, mevcut birikimlerin gelecekteki finansal hedefler doğrultusunda değerlendirilmesine yardımcı olmasından kaynaklanır. Yatırım yapma amacı ve tercih edilen yöntem ise kişiden kişiye değişebilir.

Bir yatırımcı emeklilik dönemine yönelik uzun vadeli bir portföy oluşturmak isterken başka bir yatırımcı konut alımı, eğitim veya farklı bir finansal hedef için yatırım yapabilir. Bu nedenle yatırımın önemini yalnızca elde edilebilecek getiri üzerinden değerlendirmek doğru değildir.

Birikimlerin Değerlendirilmesine Yardımcı Olabilir

Tasarruf edilen paranın uygun yatırım araçlarında değerlendirilmesi, belirli bir süre içerisinde potansiyel getiri elde etme fırsatı sunabilir. Burada “uygun yatırım aracı” kavramı yatırımcıya göre değişir. Bir yatırım aracının geçmişte yüksek getiri sağlamış olması, her yatırımcı için uygun olduğu veya gelecekte de aynı performansı göstereceği anlamına gelmez.

Enflasyon Karşısında Birikimlerin Reel Değerini Korumaya Yardımcı Olabilir

Enflasyon, paranın zaman içerisinde satın alma gücünü kaybetmesine yol açar. Bu nedenle yatırımın nominal olarak ne kadar kazandırdığından ziyade, enflasyon sonrasında ortaya çıkan reel getiriye bakılması gerekir.

Örneğin bir yatırımın belirli bir dönemde %20 nominal getiri sağlaması, tek başına yatırımcının satın alma gücünün arttığı anlamına gelmez. Aynı dönemde enflasyonun daha yüksek olması durumunda yatırımın reel getirisi negatif olabilir. Bu nedenle uzun vadeli finansal planlama yapılırken yatırımın getiri potansiyelinin yanı sıra satın alma gücü üzerindeki etkisi de değerlendirilmelidir.

Finansal Hedeflere Ulaşmak için Bir Araç Olabilir

Yatırım çoğu zaman belirli finansal hedeflere ulaşmak için kullanılan bir araçtır. Bu hedefler arasında aşağıdaki gibi amaçlar bulunabilir:

●        Uzun vadeli birikim oluşturmak,

●        Emeklilik dönemi için finansal kaynak yaratmak,

●        Konut veya başka bir varlık satın almak,

●        Eğitim giderlerini karşılamak,

●        Belirli dönemlerde ek gelir elde etmek.

Hedefin belirlenmesi, yatırım vadesini ve kabul edilebilecek risk düzeyini de etkileyebilir. Örneğin kısa süre sonra ihtiyaç duyulacak bir tutarla yapılan yatırım ile 10 yıl sonrasına yönelik oluşturulan portföy aynı şekilde planlanmayabilir.

Bileşik Getirinin Etkisinden Yararlanılabilir

Uzun vadeli yatırımın önemli kavramlarından biri bileşik getiridir. Yatırımdan elde edilen getirilerin yeniden yatırıma yönlendirilmesi durumunda, sonraki dönemlerde yalnızca başlangıç sermayesi değil, önceki dönemlerde elde edilen getiriler de yeni getiri yaratma potansiyeline sahip olur.

Basit bir örnek üzerinden düşünelim: 100.000 TL'nin yıllık %10 getiri sağladığını ve elde edilen getirinin her yıl yeniden yatırıma yönlendirildiğini varsayalım. İlk yılın sonunda toplam tutar 110.000 TL'ye ulaşırken ikinci yıldaki getiri artık 100.000 TL üzerinden değil, 110.000 TL üzerinden hesaplanır.

Bu örnek yalnızca bileşik getirinin çalışma mantığını göstermek içindir. Gerçek yatırımlarda getiri oranları sabit veya garanti değildir ve yatırımın değeri dönem içerisinde azalabilir.

Yatırım Türleri Nelerdir?

Yatırım araçları; getiri potansiyelleri, taşıdıkları riskler ve çalışma biçimleri açısından birbirinden ayrılır. Bu nedenle seçim yaparken yalnızca geçmiş getiriyi değil, yatırım aracının risklerini ve yatırım hedefinizle ne ölçüde uyumlu olduğunu da değerlendirmek gerekir. Pay senetleri, borçlanma araçları, yatırım fonları, altın, döviz ve türev ürünler yatırımcıların karşılaşabileceği başlıca seçenekler arasındadır.

"Yatırım araçları nelerdir?" diye düşünüyorsanız, aşağıdaki bilgiler bu soruya yanıt bulmanıza yardımcı olabilir:

Pay Senedi Yatırımı

Pay senedi, yatırımcıya anonim ortaklığın sermayesinde ortaklık hakkı veren bir sermaye piyasası aracıdır. Halka açık bir şirketten pay satın alan yatırımcı, sahip olduğu pay oranında şirkete ortaklık hakkı kazanır.

Pay yatırımlarından elde edilebilecek potansiyel getirinin kaynaklarından biri, pay fiyatındaki değer artışıdır. Şirketin kâr dağıtım kararı alması durumunda yatırımcı ayrıca temettü geliri de elde edebilir.

Bununla birlikte hisse fiyatları; şirket performansı, sektörün durumu, genel ekonomik koşullar ve yatırımcı beklentileri gibi unsurlara bağlı olarak yükselebilir veya düşebilir. Bu nedenle pay yatırımlarında sermaye kaybı riski bulunur.

Yatırım Fonları

YYatırım fonları, yatırımcılardan toplanan kaynakların belirli bir strateji doğrultusunda oluşturulan portföy içerisinde profesyonel olarak yönetildiği kolektif yatırım araçlarıdır. Fonun yatırım stratejisine bağlı olarak portföyde pay senetleri, borçlanma araçları, kıymetli madenler ve farklı finansal varlıklar bulunabilir.

Yatırım fonları, tek bir ürün üzerinden farklı varlıklara erişme ve profesyonel portföy yönetiminden yararlanma imkânı sunar. Ancak yatırım fonları da risk taşır. Fonun değeri, portföyünde bulunan varlıkların performansına bağlı olarak yükselebilir veya düşebilir.

Tahvil ve Bono Yatırımları

Tahvil ve bono gibi borçlanma araçlarında yatırımcı, pay senetlerinden farklı olarak ihraççı şirkete veya kuruma ortak olmaz. Bunun yerine ihraççıya belirli koşullar altında borç vermiş olur.

Bu araçlardan elde edilecek getiri, ihraç koşullarına bağlıdır. Bununla birlikte borçlanma araçları risksiz değildir. Faiz oranlarındaki değişimler, ihraççının ödeme gücü, vade ve piyasa koşulları yatırımın değerini ve getirisini etkileyebilir.

Altın Yatırımı

Altın yatırımı, birikimlerini değerlendirmek isteyen yatırımcıların tercih edebildiği yatırım araçlarından biridir. Altının fiyatı; uluslararası piyasalardaki ons fiyatı ve Türkiye'de döviz kuru başta olmak üzere farklı değişkenlerden etkilenebilir.

Altına fiziki olarak yatırım yapılabileceği gibi finansal piyasalar üzerinden altına dayalı farklı yatırım araçlarına erişmek de mümkündür. Altın fonları, altına dayalı borsa yatırım fonları ve ilgili sermaye piyasası ürünleri bunlara örnek olarak verilebilir.

Altın, özellikle ekonomik veya jeopolitik belirsizlik dönemlerinde yatırımcıların ilgisini çekebilse de fiyatının sürekli yükseleceği veya yatırımcıyı her koşulda kayıptan koruyacağı düşünülmemelidir. Altın fiyatları da piyasa koşullarına bağlı olarak gerileyebilir.

Döviz Yatırımı

Döviz yatırımı, Türk lirası karşılığında yabancı para birimlerinin alınarak değer değişiminden getiri elde edilmesinin amaçlandığı yatırım yaklaşımıdır. Döviz kurlarının hareketinde ülkelerin para politikaları, faiz oranları, enflasyon, ekonomik görünüm, küresel sermaye hareketleri ve jeopolitik gelişmeler gibi çok sayıda faktör etkili olabilir.

Kurun yükselmesi döviz yatırımının TL karşılığını artırabilirken düşmesi değer kaybına neden olabilir. Ayrıca alış ve satış fiyatları arasındaki fark gibi işlem maliyetlerinin de yatırım sonucunu etkileyebileceği dikkate alınmalıdır.

Vadeli İşlem ve Opsiyon Sözleşmeleri

Değeri belirli bir dayanak varlığa bağlı olan vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri, türev ürünler sınıfında yer alır. Bu araçlar hem yatırım hem de risk yönetimi (hedging) amacıyla tercih edilebilir.

Türev araçlarda kaldıraç bulunabilmesi, yatırımcının yatırdığı teminata kıyasla daha yüksek büyüklükte pozisyon alabilmesini mümkün kılar. Ancak kaldıraç, potansiyel getirilerin yanı sıra kayıpları da büyütebilir. Bu nedenle türev ürünlerin çalışma prensipleri, teminat yapısı ve taşıdığı riskler anlaşılmadan işlem yapılmaması önemlidir.

Risk ve Getiri İlişkisi

Yatırım kararlarının temelinde risk ile beklenen getiri arasındaki ilişki bulunur. Getiri, yatırım sonucunda elde edilen kazanç veya kaybı ifade ederken risk, yatırımın beklenen sonuçtan farklı gerçekleşmesi ve yatırımcının kayıp yaşama ihtimaliyle ilişkilidir.

Finansal piyasalarda yüksek getiri beklentisi genellikle daha fazla risk üstlenilmesini gerektirir. Ancak yüksek risk almak, tek başına yüksek getiri garantisi anlamına gelmez. Örneğin fiyatı önemli ölçüde dalgalanabilen bir yatırım aracının yüksek kazanç potansiyeli bulunabileceği gibi aynı ölçüde önemli kayıplara yol açması da mümkündür.

Yatırım aracına bağlı olarak yatırımcıların karşılaşabileceği riskler değişebilir:

●        Piyasa riski, genel piyasa hareketlerinin yatırım aracının değerini olumsuz etkileme ihtimalidir.

●        Likidite riski, yatırım aracının istenilen zamanda ve istenilen fiyat seviyesinde nakde çevrilmesinin güçleşmesiyle ortaya çıkabilir.

●        Kredi riski, borçlanma aracını ihraç eden tarafın yükümlülüklerini yerine getirememesi ihtimaliyle ilişkilidir.

●        Faiz oranı riski, faizlerde meydana gelen değişikliklerin özellikle sabit getirili yatırım araçlarının değerini etkilemesini ifade eder.

●        Kur riski, yabancı para veya yabancı para cinsinden varlıkların değerinin döviz kurlarındaki hareketlerden etkilenmesidir.

●        Şirkete özgü risk ise faaliyet sonuçları, yönetim kararları, rekabet koşulları veya şirket özelindeki diğer gelişmeler nedeniyle belirli bir şirketin paylarının olumsuz etkilenmesini ifade edebilir.

Her yatırım aracının bu risklerin tamamına aynı düzeyde maruz kalması beklenmez. Bu nedenle yatırım kararı öncesinde ürünün hangi riskleri taşıdığının incelenmesi gerekir.

Risk toleransı, yatırımcının yatırım değerindeki dalgalanmalara ve potansiyel kayıplara ne ölçüde dayanabileceğiyle ilişkilidir. Risk toleransı yalnızca kişinin psikolojik olarak ne kadar fiyat hareketine dayanabildiğinden ibaret değildir. Gelir düzeyi, mevcut borçlar, finansal yükümlülükler, yatırım süresi ve yatırım yapılacak paraya ne zaman ihtiyaç duyulacağı gibi faktörler de değerlendirilmelidir.

Örneğin yakın zamanda kullanılması gereken bir tutarla yüksek fiyat dalgalanmasına sahip bir yatırım yapmak, yatırımcının ihtiyaç duyduğu anda zararla satış yapmak zorunda kalmasına neden olabilir. Bu nedenle yatırım aracının risk düzeyi ile yatırımcının finansal koşulları arasında uyum bulunması önem taşır.

Yatırıma Nasıl Başlanır?

Yatırıma başlamak için yüksek miktarda sermayeye sahip olmak gerekmez. Daha önemli olan, yatırım yapılacak tutarın bütçeyle uyumlu olması ve yatırım sürecinin planlı biçimde yürütülmesidir. Başlangıç aşamasında aşağıdaki adımları izleyebilirsiniz:


1. Finansal Durumunuzu Değerlendirin

Yatırım yapmadan önce gelir, gider, borç ve mevcut birikimlerin birlikte değerlendirilmesi yararlı olabilir. Kısa vadede günlük yaşam giderleri veya zorunlu ödemeler için ihtiyaç duyulabilecek paranın yüksek riskli yatırım araçlarına yönlendirilmesi, yatırımcının uygun olmayan bir zamanda pozisyonunu kapatmak zorunda kalmasına neden olabilir. Bu nedenle yatırım için ayrılacak tutarın kişisel bütçeden bağımsız düşünülmemesi gerekir.

2. Yatırım Hedefinizi Belirleyin

“Yatırım yapmak istiyorum” tek başına bir finansal hedef değildir. Hedefin mümkün olduğunca somutlaştırılması yatırım planının oluşturulmasını kolaylaştırır. Örneğin aşağıdakiler farklı yatırım hedefleridir:

●        10 yıl sonrasına yönelik birikim oluşturmak

●        Gelecekteki eğitim giderleri için kaynak ayırmak

●        Emeklilik dönemine hazırlanmak

●        Belirli bir vadede kullanılacak sermayeyi değerlendirmek

3. Yatırım Vadenizi Belirleyin

Yatırım vadesi, bir yatırımın ne kadar süreyle elde tutulmasının planlandığını ifade eder. Kısa, orta ve uzun vadeli hedeflerde tercih edilebilecek yatırım araçları ve üstlenilebilecek riskler farklılaşabilir.

4. Risk Profilinizi Değerlendirin

Yatırımcıların aynı finansal koşullarda bile risk tercihleri farklı olabilir. Bu nedenle yatırım yapılacak ürünün yalnızca beklenen getirisine bakmak yerine kayıp ihtimali ve fiyat dalgalanmaları da dikkate alınmalıdır.

Yatırım danışmanlığı gibi hizmetlerde yatırımcının yatırım amaçları, mali durumu, bilgi ve tecrübesi ile risk ve getiri tercihleri önem taşır. Kişisel yatırım kararlarında profesyonel destek almak isteyenler Yatırım Danışmanlığı hizmetini inceleyebilir.

5. Yatırım Araçlarını Araştırın

Bir yatırım aracını yalnızca geçmiş getirisine bakarak seçmek sağlıklı bir değerlendirme yöntemi değildir. Yatırım yapmadan önce ürünü aşağıdaki açılardan araştırmalısınız:

• Getiri veya değer artışı potansiyeli
• Hangi piyasada ve koşullarda işlem gördüğü
• ⁠Hangi riskleri taşıdığı
• Likiditesinin nasıl olduğu
• ⁠Hangi maliyetleri içerdiği
• Yatırım vadesiyle uyumlu olup olmadığı
  
  

Yatırım Finansman tarafından verilen farklı yatırım hizmetlerini incelemek için Bireysel Ürün ve Hizmetler sayfasını inceleyebilirsiniz.

6. Yatırım Hesabı Açın

Sermaye piyasalarında işlem yapmak isteyen yatırımcıların yetkili bir yatırım kuruluşunda hesap açması gerekir. Hesap açılışının ardından yatırımcının erişebileceği ürünler ve işlem kanalları, yatırım kuruluşunun sahip olduğu yetkiler ve hizmetleri doğrultusunda farklılaşabilir. Yatırım Finansman müşterisi olmak için Hesap Aç sayfasından başvuru sürecini başlatabilirsiniz.

7. Portföyünüzü Düzenli Olarak Gözden Geçirin

Yatırım planı oluşturulduktan sonra portföyün tamamen unutulması doğru bir yaklaşım olmayabilir. Finansal koşullar, yatırım hedefleri ve piyasalar zaman içerisinde değişebilir. Portföy belirli aralıklarla değerlendirilerek mevcut dağılımın yatırımcının hedefleri, vadesi ve risk profiliyle hâlâ uyumlu olup olmadığı kontrol edilebilir.

Bununla birlikte kısa vadeli her fiyat hareketinin ardından portföyün değiştirilmesi de yatırım planından uzaklaşılmasına neden olabilir. Gözden geçirme sürecinin önceden belirlenmiş yatırım hedefleri doğrultusunda yürütülmesi önemlidir.

Portföy Çeşitlendirmesi

Portföy, yatırımcının sahip olduğu finansal varlıkların bütününü ifade eder. Portföy çeşitlendirmesi ise yatırım için ayrılan kaynağın tek bir varlığa yoğunlaştırılması yerine farklı yatırım araçları, sektörler veya varlık sınıfları arasında dağıtılması yaklaşımıdır.

Çeşitlendirmenin temel amacı belirli bir yatırıma özgü olumsuz gelişmenin portföyün tamamı üzerindeki etkisini sınırlamaya yardımcı olmaktır. Örneğin bütün yatırım sermayesinin tek bir şirketin payına yönlendirilmesi, o şirkete ilişkin olumsuz bir gelişmenin portföyün tamamını etkilemesine neden olabilir. Farklı şirketlere ve varlık sınıflarına dağıtılmış bir portföyde ise tek bir varlıktaki olumsuz hareketin toplam portföy üzerindeki etkisi sınırlanabilir.

Çeşitlendirme zarar edilmeyeceği anlamına gelmez; ekonomik daralma, faiz değişiklikleri veya küresel piyasa hareketleri gibi sistematik faktörler aynı anda birçok yatırım aracını etkileyebilir. Çeşitlendirme yalnızca çok sayıda farklı yatırım aracı satın almak anlamına gelmez. Portföydeki varlıkların birbirleriyle ilişkileri ve hangi risk faktörlerine maruz kaldıkları da önemlidir.

Çeşitlendirme aşağıdakilere yatırım yapılarak elde edilebilir:

●        Farklı varlık sınıflarına,

●        Farklı sektörlere,

●        Farklı şirketlere,

●        Farklı vadelere,

●        Uygun durumlarda farklı coğrafyalara veya para birimlerine

Örneğin aynı sektörde faaliyet gösteren çok sayıda şirketin payını satın almak, görünürde farklı yatırımlara sahip olunsa bile yatırımcıyı aynı sektörel risklere yoğun biçimde maruz bırakabilir.

Varlık dağılımı, yatırım sermayesinin farklı yatırım araçları arasında hangi oranlarda paylaştırıldığını ifade eder. Bu dağılım belirlenirken yatırımcının yaşı tek başına yeterli bir kriter değildir. Finansal hedefler, gelir ve borç durumu, yatırım vadesi, likidite ihtiyacı ve risk toleransı birlikte değerlendirilmelidir. Bu nedenle her profile uygun bir “ideal portföy” bulunmaz. Aynı yatırım araçları iki farklı yatırımcı için farklı oranlarda uygun olabilir veya yatırımcılardan biri açısından hiç uygun olmayabilir.

Yatırım Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Az parayla yatırım yapılır mı?

Evet. Yatırım yapmak için yüksek miktarda başlangıç sermayesine sahip olmak gerekmez. Gerekli minimum tutar tercih edilen yatırım aracına ve işlem koşullarına göre değişebilir. Küçük tutarlarla düzenli yatırım yapmak da uzun vadeli bir yatırım planının parçası olabilir. Bununla birlikte yatırım tutarı belirlenirken kişinin bütçesi, mevcut borçları, kısa vadeli nakit ihtiyacı ve üstlenebileceği kayıp dikkate alınmalıdır.

En güvenli yatırım aracı hangisi?

Her yatırımcı ve her piyasa koşulu için geçerli tek bir "en güvenli yatırım aracı" yoktur. Her yatırım aracının farklı riskleri vardır ve düşük riskli kabul edilen araçlarda dahi enflasyon, faiz, kur, likidite veya ihraççı riski gibi unsurlar söz konusu olabilir.

Yatırım ile tasarruf farkı nedir?

Tasarruf, gelirin harcanmayarak gelecekte kullanılmak üzere ayrılan bölümüdür. Yatırım ise tasarruf edilen kaynakların getiri elde etme beklentisiyle farklı varlıklarda değerlendirilmesidir. Dolayısıyla tasarruf yatırım için kaynak oluşturabilir ancak her tasarruf otomatik olarak yatırım anlamına gelmez.

Uzun vadeli yatırım nedir?

Uzun vadeli yatırım, yatırım aracının kısa dönemli fiyat hareketlerinden ziyade daha uzun bir zaman dilimindeki potansiyeli dikkate alınarak oluşturulan yatırım yaklaşımıdır. "Uzun vade" için tüm yatırım araçlarında geçerli sabit bir yıl sınırı bulunmaz.

Yatırıma ne zaman başlanmalı?

Yatırıma başlamak için herkes açısından geçerli ideal bir yaş veya tarih bulunmaz. Başlangıç zamanı kişinin düzenli gelir, gider, borç, acil nakit ihtiyacı ve finansal hedefleri gibi koşullarına bağlıdır. Burada önemli olan piyasadaki "en doğru zamanı" bulmaktan çok, yatırım yapılacak tutarın ve seçilen aracın kişinin finansal koşullarıyla uyumlu olmasıdır.